Książki

Wojna oczami dzieci. „Bezsenność Jutki” Dorota Combrzyńska-Nogala, il. Joanna Rusinek


  W moje ręce trafił kolejny egzemplarz z serii Wojny dorosłych – historie dzieci, które ukazują się nakładem wydawnictwa Literatura i mają na celu młodszym czytelnikom przedstawić wojnę i jej realia.
  „Bezsenność Jutki” to książka, która przypomina o łódzkim getcie i Wielkiej Szperze, w wyniku której wywieziono stamtąd 15000 osób niezdolnych do pracy. Dzieci, starcy, chorzy…. oni wszyscy  zginęli – 20 tys. osób, w tym prawie wszystkie dzieci poniżej 10 roku życia. To swego rodzaju literackie nawiązanie do 70 rocznicy tamtejszych dramatycznych wydarzeń.

  Tytułowa Jutka to spolonizowana żydówka, która ze względu na swoje pochodzenie z dziadkiem Dawidem i ciocią Esterą mieszka w łódzkim geccie. Jej rodzice pewnego dnia zniknęli. Dziewczynka myśli, że poprostu wyjechali, gdyż zdarzały im się dłuższe wyjazdy – wierzy, że kiedyś spotkają i ponownie będą razem. Jednak teraz musi przyzwyczaić się do życia za kolczastym drutem, gdzie głód, strach, choroby i zimno są na porządku dziennym. Każdy dzień to walka o życie, jedzenie a także strach o siebie i swoich bliskich. Dziadek Dawid poświęca wiele, by jego ukochana wnuczka przetrwała i nie straciła pogody ducha, ale nie jest to łatwe. Nikt nie wie co niesie z sobą każda kolejna chwila.

  Jedynym miłym momentem są dla dziewczynki wieczory i nocne rozmowy z dziadkiem, który przy pomocy bajek, baśni, mitów i legend stara się wytłumaczyć dziewczynce świat, reguły jakie nim rządzą a jednocześnie odciągnąć jej myśli od przerażającej rzeczywistości.
 Jutka szybko przystosowuje się do warunków panujących z getcie. Miesza opowieści dziadka z rzeczywistością i przy ich pomocy tłumaczy sobie świat. Wojna jest dla niej wiecznie głodnym i okrutnym Minotaurem, a skrzydła Ikara synonimem ucieczki. Marzy o tym by skrzydła z wosku pomogły jej wznieść się ponad murami getta.

  Autorka unika dosłowności jednocześnie przemycając wiele prawdy. Przedstawia obraz getta i wojnę widziane oczami dziecka. Skrawki wspomnień, dziecięcych zabaw, rozmowy o jedzeniu, które spada „z tramwaju”, przyjaźń z gawronem, przyjaciele: Josek, Jana, Chaja… Dobrzy niemieccy strażnicy i źli żydowscy policjanci, dzieci zadbane i pozostawione same sobie, polska dziewczyna tuż zza muru… Kogoś wywieziono i już nie wróci, innego zastrzelono, ktoś spuchł z głodu, inny skoczył na druty… To mocne ale prawdzie akcenty.
 Smutek i radość dzieciństwa w gettcie mieszają się ze sobą. Przypominają jak odebrano dzieciństwo i co odebrała wojna – takie dzieciństwo bez dzieciństwa. Życie bez życia. Historia zmierzająca ku wydarzeniom czarnych dni – wydarzeniom, którym niewielu udało się przetrwać.

  Mimo iż to opowieść o geccie żydowskim, autorka przemyciła niewiele elementów kultury żydowskiej np. rozterki czy lepiej zjeść wieprzowinę czy umrzeć i wyliczanki w jidisz – nie przeczytacie o Gwieździe Dawida, która w Łodzi kojarzy się z wojną klubów piłkarskich.
 Są też proste i nieprzytłaczające ilustracje Joanny Rusinek. W odcieniach szarości, czerni a także pojawiającą się miejscami ze szczyptą pudrowego różu – przy wątkach o silnych emocjach Jutki. Unikające dosłowności, pełne metafor i symboliki lecz bez odniesień do kultury żydowskiej (nie znajdziecie nic co z nią związane). Niczym fotografie oddają szare realia życia w getcie.

  Tylko język jak na siedmiolatkę i jej towarzyszy wydał mi się zbyt poważny i trudny, bo to ich oczami oglądamy tamtejszą rzeczywistość. Niemniej to poruszająca lektura, która pokazuje więcej prawdy o wojnie, niż nie jeden film okrzyknięty hitem. Pomoże zrozumieć tamtejsze wydarzenia, jednak mam wrażenie, że nie jest dla każdego i nie na każdy czas. To od rodziców będzie zależeć kiedy po nią sięgnąć i jakiemu dziecku przeczytać.

Tytuł: Bezsenność Jutki | Autor: Dorota Combrzyńska-Nogala | Ilustracje: Joanna Rusinek  | Wydawnictwo: Literatura | Okładka: Twarda | Liczba stron: 80

ilustracje 

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s